Tascam Dr-60 Mk II ürün incelemesi…

P1070241 (0-00-00-00)

Bir süredir birikmekte olan bazı inceleme ve test işlemleri vardı ve sonunda bazılarının daha fazla bekleyemeyeceği ortaya çıkınca bu testleri ele almak zorunlu oldu. Aslında çok daha kapsamlı bir ses inceleme ve testi planlamaktaydım ve böylece kafalardaki sorulara tam cevap verebilecek ve amatör sinemacılar için de bir ekipman rehberi olabilecek bir yazı olacaktı. Bu yazı, bu sürecin ilk adımı diyelim.

Bu ve takip eden yazıda inceleyeceğim ve testini yapacağım ekipmanlar, büyük bir cömertlik göstererek bana inceleme için gönderen Cihan Kuyucak’a (FilmFabrikası üzerinde lethaldoze) ait. İlk ürün Tascam’ın Dr-60 Mk ii modeli ses kayıt aygıtı. Tam adı “Tascam DR-60D 4 Channel Field Mixer and  DSLR Sound Recorder”. Ürün fiyatı yurtdışında bugün 180 dolar ve Cihan ürünü Amazon üzerinden 199 dolar iken alarak getirtmiş ve kendisine maliyeti 630TL olmuş. Türkiye’de ise şu anda tek bir yerde 725 TL gibi bir fiyata satılmakta. Bir günlük kirası ise 100 TL + KDV olarak belirtilmiş. Bir hafta ve daha uzun sürecek projeler için yurtdışından getirtmek daha yerinde bir yatırım olacaktır. Bu ürünün en büyük rakibi ise Zoom’un H6 modeli gibi görünmekte ama daha önceki H4N ve DR-40 rekabetinin aksine bu kez bu iki ürün daha farklı olmuşlar. Zoom yine elde tutulacak ve kendi üstünde stereo mikrofonları olan bir ürün tasarlarken Tascam tripod merkezli mikrofonsuz bir tasarım yapmış. Elimizdeki ürün modelin ikinci (Mark ii) türevi ve ilkini incelemedim ama dış görünüşe göre ilk modeldeki tutamak çubukları gümüş gri iken ikinci modelde kırmızı olarak yapılmış.

İncelemeye geçmeden söylemek istediğim bir nokta var. Ben de bu üründen önce çıkan bir adet DR-40 sahibiyim ve aygıttan bir iki nokta dışında memnunum. Tascamlar hasses aletler ve kaliteli donanım bekliyorlar. Takılacak mikrofonlardan kablolara kadar olan sorunlar biraz uyumsuzluklara yol açabiliyor ama bu sorunlar aşılınca ses kalitesi açısından Teac gibi önde gelen bir markanın izleri görülmekte. DR-60’ı incelerken ekranından menüsüne kadar DR-40’a ne kadar benzer olduğunu farkettim. Hemen hemen her şeyleri aynı ama DR-60 tasarım olarak daha kullanışlı bir panel sunmakta. Tuşlara basarak düzey ayarı vb sorunları yok. Zaman elverirse iki aygıtın ses kalitesini de incelemek istiyorum.

Bu ürün özellikle video çekimi için ve hatta özellikle de DSLR kullanıcıları düşünülerek hazırlanmış bir ürün denebilir çünkü daha elinize ilk aldığınızda genel tasarımının üstüne bir kamera, altına da bir tripod ya da takım (rig) takılacak şekilde yapıldığını görebiliyorsunuz. Aşağıda önce üzerine takılı BMPCC ve sonra da GH4 ve tripod düzenini görebilirsiniz. Bu şekilde kullanımıyla biraz yüksek bir görünüm sergilemekte ve tripod dengesini bozmasa da tam takım üzerinde bu şekilde kullanılmasını beklemek biraz zor.

P1070175 (0-00-00-00)
BMPCC altına takılı DR-60 Mk ii
BMPCC_1_2015-05-31_1539_C0022 (0-00-00-23)
GH-4 altına ve tripod üstüne takılı DR-60 Mk ii
BMPCC_1_2015-05-31_1542_C0026 (0-00-00-00)
GH-4 altına ve tripod üstüne takılı DR-60 Mk ii

Belki kameranın dışına takılan bir kafes’in (cage) yan tarafına dikey olarak takılırsa ve kablo girişleri aşağıya doğru bakarsa daha yerinde bir kullanım olur ama o zaman da üzerindeki LCD ekranı ve düğmeleri kullanmak biraz zor olabilir. İlk elime alıp BMPCC’yi üstüne takınca hem kameraya ağırlık getirdiği için kendiliğinden sınırlı da olsa bir görüntü sabitleme etkisi yaptığını farkettim ama üzerinde kablolar vb takılı iken bu alet ne derece bağımsız ve elle kullanım imkanı sağlar bilemem. Mikrofon kamera üzerinde ise bu türden kullanımlar kabul edilebilir ama uzakta bumba üzerine takılı bir mikrofonun (ya da mikrofonların) kabloları takılı iken elde kullanım sınırlı kalacaktır. Sanki daha çok tripod üzerinde sabit kamera kullanımına daha uygun gibi. Yalnız bu durumda da kameranızda bir de pil kabzası (battery grip) olmasa daha iyi olur. Evet, daha çok sabit bir kullanıma uygun görünüm sergilemekte. Öte yandan, arka panelin yanlarına konmuş çubuk tutamaklar estetik olmaktan öte bir işe de yarayabilir. Bu tutamaklara takılacak bir askı ile bu aygıt set ortamında sesçinin boynuna asılı olarak da kullanılabilir ve tepeden kontrollere erişmek diğer aygıtlara göre daha kolay.

DR60D-Strap1
Fotoğraf: http://transom.org/2013/tascam-dr-60d/

Aygıtın tepesinde bir tripod plakası var. Güzel tasarlanmış, takması çıkarması kolay ve daha da iyisi, plakanın kendisi de 4 vidasını çıkararak tamamen sökülüp düz bir üst ortaya çıkarabiliyor. Buna gerek var mı bilemiyorum ama isteyen için bir alternatiftir.

P1070263 (0-00-00-00)

Aygıtın altında ise çift oyuklu standart tripod yuvası var. Bu güzel bir durum çünkü çiftli tripod başları ile olduğu yerde dönmeden durması mümkün. Tripod üstünde istikrarlı bir konumda duruyor. (Fotoğraftaki tripod başı örnektir.)

P1070203 (0-00-00-00)

Aygıtın ön cephesinde ise (ki üretici buraya arka demiş ama bence dışa bakan yani ön kısım burası) pil yuvası var ve 4 adet AA kalem pil alıyor. İlk günkü denememde standart piller Phantom Power (PP) açıkken 1,5 saat sonra tek çubuğa düşmüşlerdi. Alkalin pil kullanmak daha yerinde olacak ya da test ederken yaptığım gibi USB üzerinden enerji vermek (bus power) bence en güzel yöntem. Normal bir PC kasası üzerinden verdiğim USB enerjisi bir parazit yaratmadı ama daha sonra biraz tutarsız parazitlerle karşılaştım. Kabloları değiştirdim ve iki ayrı harici güç kaynağı (bir adet solar şarjlı batarya ve Anker 20,000mAh batarya) ile denemeye devam ettim ve Anker batarya ile sorunsuz hem aygıta hem de NTG-2 mikrofona PP verebildim. Ses kaydında en ufak bir parazit yaratmadı bu durum. Ön cephede başka bir şey yok.

P1070257 (0-00-00-00)

Önde bakıldığında sol, kullanıcı tarafından bakıldığındaysa sağ tarafta ise esas aksiyon başlıyor: Açma/Kapatma düğmesinin altında tuş kilit düğmesi (Hold) var. Açma/Kapatma için uzun basılı tutmanız gerekmekte. Yanındaki kapakçıklardan üsttekinde SD kart, alttakinde ise USB yuvası yer almakta. Gördüğüm kadarıyla kutudan çıkan tek şey de buraya takılacak standart bir USB kablosu. USB kablosu takılınca aygıt bunu enerji için mi (bus power) kullanacağınızı, yoksa aygıtı bilgisayara bir SD kart okuyucusu olarak mı tanıtacağınızı soruyor. Ben hem PC hem de bataryalar üzerinden enerji vermek için kullandım. Bilgisayar ile iletişimi de sorunsuz ve kartı çıkarmadan bilgisayara dosyaları kopyalayabiliyorsunuz.

Bunların yanında da kulaklık çıkışı ve ses ayarı ile altında Line düzeyinde ses çıkış sinyali sağlayan bir 3,5mm soket ve ses ayarı yer almakta. Buraya takılacak ve iki ucunda 3,5mm’Lik jaklar bulunan bir ara kabloyu kameranın mikrofon girişine takmak gerekli. Ses düzeyi mic değil de line olduğu için arada bir ön-yükseltici (pre-amp) gerekmiyor olmalı. Bu taraftaki tek çıkış bu ve karşı tarafta bunun line değil de mic olanı yer alıyor. Bu incelemede bu çıkışı BMPCC ile test ettim.

P1070176 (0-00-00-00)

Hemen karşı yani kullanıcıya göre sol tarafına bakıyoruz ve burada temel giriş yuvalarının yer aldığını görüyoruz. 2 adet XLR combo yuvasının arasına yerleştirilmiş ve 3-4 yazan bir 3,5mm’lik yuvadan da iki ayrı kanal giriş yapılabiliyor. Böylece, DR-60 aynı anda 4 ayrı kanal mono ses kaydı yapabilmekte. XLR1 (L) ve XLR2 (R)’ye takılan mikrofonlara ek olarak bu üçüncü yuvaya bir 3,5mm stereo jak ile iki mono ses kanalını birleştirerek girebiliyorsunuz. Ya da buraya tek bir stereo mikrofon takılabilir. Ben inceleme için XLR1’e yine Cihan Kuyucak’ın gönderdiği Rode NTG-2’yi, XLR2’ye bize ait Rode Videomic’i ve 3-4’e de AT3350 yaka mikrofonunu taktım. Daha sonra yaka mikrofonunu da XLR2’ye takarak performans farkını inceledim. DR-60, bu 3 ve 4. kanalları beraber görüyor, yani ayrı kontrol edemiyorsunuz. Bence bu aygıtın en güzel kullanımı XLRlar üzerinden 1 ya da 2 çubuk (shotgun) mikrofon ile ve 3-4 üzerinden de 1 ya da 2 yaka mikrofonu ile olur.

P1070194 (0-00-00-00)

Bu girişlerin yanında bir adet 3,5mm’lik Camera In yuvası var. Burası kameradan gelen ses sinyalini almak için. Biraz sağ-altında ise 2,5mm’Lik bir uzaktan kumanda (remote) girişi yer almakta ve normalde bu aleti uzaktan kontrol etmek gerekir mi bilemiyorum. En altta da bu kez mic düzeyinde ses sinyal çıkışı veren bir Camera Out (low) yuvası ve ses ayarı var.

Burada biraz durup bu aygıt ve kamera için olası kombinasyonları söylemek istiyorum. Normalde DSLR kameralarda mikrofon girişi yer alır ve az sayıda kamerada da bir kulaklık çıkışı vardır. Yani, normalde amatör düzeydeki kameralarda kameradan dışarı bu kulaklık çıkışı dışında bir ses sinyali verilmez. Bunu yapan en popüler model de zaten benim bildiğim kadarıyla GH4 ve BMPCC. GH4’ün ilginç bir özelliği var; kulaklık çıkışından hem kameraya giren harici mikrofonun sesini, hem de o anda kaydedilmekte olan videonun kendi sesini (elbette birazcık gecikmeli olarak) dinleyebiliyorsunuz. Bu da demektir ki GH4 harici mikrofon sesini kulaklık çıkışına işlemeden de gönderiyor (bypass) ya da en azından ben öyle olduğunu anlıyorum. Bu gibi bir özelliğe sahip bir kamerada DR-60’ın kullanımı değişik olabilir. Ben iki temel konfigürasyon çıkardım.

1) Kamera ortada: Harici mikrofondan gelen ses kameranın 3,5mm’lik mikrofon girişine girilir. Aynı zamanda iki ucu da 3,5mm TRS erkek jaklı bir kablo ile kameranın kulaklık çıkışından alınan işlenmemiş sinyal DR-60’ın Camera In girişine girilir. Böylece hem kamera hem de DR-60 harici mikrofonun sesini kaydederler. Kamera bunu elbette videonun üzerine kaydeder. Bu konfigürasyonun kötü yanı sesin kamera üzerinden geçiyor olması ki DSLR gibi kameraların yuvaları hem biraz narin hem de çok kaliteli bir ses altyapısına sahip değiller. İşlenmese de sesin kamera üzerinden geçmesinden kaynaklı parazit ya da ön-yükseltici (pre-amp) sorunları olabilir. Gerçi işlenmemiş ses bu ön-yükselticilerden geçmiyor olmalı ama kameranın içindeki durumdan emin değilim. Bir de kamera hareketli ise bu konfigürasyon biraz zorlanacaktır. Bu konfigürasyonda ayrıca harici mikrofon XLR ise zaten kameraya takarken adaptör kullanılmak zorunda olacağı için anlamsız olacaktır diye düşünüyorum ve bu konfigürasyonu zorunlu değilseniz önermiyorum.

2) Kamera sonda: Harici mikrofondan gelen ses doğrudan DR-60’a uygun şekilde (XLR ya da 3,5mm yuvadan) girilir. Sonra bu DR-60’ın Camera Out (low) çıkışından iki ucu da 3,5mm TRS erkek jaklı bir kablo ile kameranın harici mikrofon girişine verilir. Bu durumda DR-60 daha kaliteli ses kaydı yapacaktır ve aynı sesi işlemeden kameraya da göndermiş olacaktır. Dinleme de hem DR-60 hem de (GH4 gibi varsa) kamera üzerinden yapılabilir.

GH4 dahil olmak üzere, DSLRlerin ses katlarına güvenmiyorum. Sese bir sürü parazit vb gürültü ekliyorlar. Bu nedenle kamera sonda konfigürasyon her zaman esas olmalı derim. Elbette aradaki aygıttan ya da kablolardan kaynaklanan parazitler de söz konusu olabilir ama aygıtlar kendileri ses kaydı için tasarlanmış olduklarından bu konular daha az sorun olacaktır.

DR-60 üzerindeki Camera Out (high) / Line Out aslında başka şeylere de imkan sağlıyor. Elde varsa bir diğer kayıt aygıtına ya da bir bilgisayara da kayıt yapılabilir bu çıkıştan ve DR-40 gibi aygıtların Line In girişleri var. Böylece tüm mikrofonların seslerini ortak sinyal (mix) olarak buradan da alabilirsiniz. Bu sinyal stereo olacaktır, yani 4 kanalı ayrı değil toplam iki kanala indirilmiş olarak alabilirsiniz. Normalde Line Out çıkışına kendi gücünü kendi alan yani şebeke vb gerilimine bağlı ses sistemleri vb takılmalıdır.

P1070182 (0-00-00-00)

Geldik en can alıcı yer olan arka, yani kullanıcıya bakan panel kısmına (ki üretici buraya ön panel demekte). Tüm ayarlar şık biçimde burada toplanmış. LCD ekran DR-40’a göre biraz küçük ama yeterli. Menü gezinmesi ve onayı döner bir düğmede toplanmış ve alışması zor değil.

cr2

XLR 1 ve XLR2 nin ses/kazanç ayarları ayrı ama 3. ve 4. kanallar tek bir düğmede toplanmış. Bu arada bu aygıtın görebildiğim en büyük kusurunu söyleyeyim: Bu çevirmeli düğmeler analog değil, kademeli dijital olarak tasarlanmış. Yani analog potansiyometrelerde olduğu gibi düğmeyi başından (min) sonuna (max) dek çevirdiğinizde kesintisiz bir artış değil de tüm aralığın (sanırım) 6-7 adıma bölünmüş atlamalarla yapıldığını farkediyorsunuz. Yani ses kademeli şekilde “atlayarak” artıyor. Bunun en büyük sorunu canlı kayıt anında ses düzeyi değişikliği yapmanız gerektiğinde bu artış ya da düşüşün yavaşça yapılmasının olanaksız olması. Aynen kameralardaki diyafram kademeleri gibi olmuş yani. Bunun dışında ciddi bir sorun göremedim.

cr1

Bu ayarların altında 2 adet yatay anahtar var ve Line/Mic/Mic+Phantom seçeneği yapılıyor. Harici girişleriniz line türünden ise ilkini, diğer durumlarda ise mic seçeneğini ve mikrofonlar PP istiyorsa da iki XLR girişine 48V’a kadar PP veren 3. seçeneği seçmelisiniz. Ne yaptığınızı bilmiyorsanız mic seçeneğinde tutunuz. Ben XLR1’e NTG-2 taktığım için ilk ayarı mic+phantom‘da, XLR2’ye RVM taktığım için de ikinci ayarı mic‘te tuttum.

Sağ tarafta ise önce Monitor Select düğmesi var. Buradan kulaklığa giden yani dinleyeceğiniz sesin hangi kanal olduğunu seçebiliyorsunuz. Seçenekler şunlar:

Mix: Genel çıkış sesi ki ben sürekli bunda tuttum ama tek bir sinyalin durumunu görmek için diğer seçenekleri geçici olarak seçebilirsiniz. Özellikle bir parazit vb varsa hangi kanalda olduğunu görmek için bu güzel. Normalde bu ayar Mix‘de tutulmalı.

CH 1 2 : Kulaklığın solundan XLR1, sağından da XLR2 sesini verir.

CH 3 4 : Kulaklığın solundan 3. kanal (L), sağından da 4. kanal (R) sesini verir.

Camera In: Soldaki Camera In girişinden giren sesi verir.

Bunun altında da CH1, CH2, CH3 ve CH4 şeklinde teker teker kanalları seçerek dinleme seçenekleri var. Yukarıdaki beraber seçenekler düzey ayarı için ideal. Örneğin 3. ve 4. kanalda iki yaka mikrofonu varsa CH 3 4 seçeneği ile bunları aynı anda duyarak aralarında düzey farkı olup olmadığını görebilirsiniz. Elbette bunu ekrandan da görebilirsiniz ama duymak başka.

Sonradan farkettim ki bu Mix düğmesinin seçenekleri seçilmiş kayıt moduna göre değişmekte. Yukarıda yazdıklarım 4CH modu için geçerli iken Dual Stereo seçtiğinizde ilk başta Mix Main ve altında da Mix Sub çıkmakta. İlkinde kayıt yapılan iki ses dosyasından birincisini, diğerinde de ikincisini (ses düzeyi farklı olanı, bkz aşağıdaki açıklama) dinleyebiliyorsunuz.

Mixer düğmesi ile aygıtın içinde bulunan yazılımsal karıştırıcıya (mixer) erişebilirsiniz. Ben bu tür aygıtlarda bulunan karıştırıcılara pek bulaşmayıp gerekirse harici karıştırıcı kullanmayı tercih ediyorum. Yine de ne yaptığınızı biliyorsanız buradan pan ve düzey (level) ayarları yapabilirsiniz.

Menüye geçmeden söylemek istediğim bir nokta var. Ben de bir adet DR-40 sahibiyim ve aletten bir iki nokta dışında memnunum. Tascamlar hasses aletler ve kaliteli donanım bekliyorlar. Takılacak mikrofonlardan kablolara kadar olan sorunlar biraz uyumsuzluklara yol açabiliyor ama bu sorunlar aşılınca ses kalitesi açısından Teac gibi önde gelen bir markanın izleri görülmekte. DR-60’ı incelerken ekranından menüsüne kadar DR-40’a ne kadar benzer olduğunu farkettim. Hemen hemen her şeyleri aynı ama DR-60 tasarım olarak daha kullanışlı bir panel sunmakta. Tuşlara basarak düzey ayarı vb sorunları yok. Zaman elverirse iki aygıtın ses kalitesini de incelemek istiyorum.

Menü düğmesinin ne yaptığı açık; ayarlara ulaşıyorsunuz. Bütün menüyü burada anlatmak mümkün değil ama kullanım açısında en önemlilerini ele alacağım, ki en önemlisi ilk iki ayar:

Rec Mode: Buradan 4CH, Dual ST, Dual Mono, Stereo ve Mono seçenekleri ile istediğiniz kayıt ayarını seçebilirsiniz. Ben aynı anda 3 mikrofon girdiğim için 4CH ile çalıştım ama tek bir XLR1 girişi için Mono CH1 seçeneği de yetecektir. Mono ayarında iken tek dosyaya tek kanal kayıt yapılıyor ve bunu seçebiliyorsunuz. Stereo’da iken tek stereo ses dosyasına biri sol diğer sağa olmak üzere çift mono kayıt yapılmakta. Bu kanalları CH 1 / 2 ya da CH 3 / 4 şeklinde seçebilirsiniz. Dual Mono ise iki ayrı ses dosyasına birer mono kayıt almakta. Bu modun özelliği seçtiğiniz tek kanalı (örneğin CH 1) farklı düzeylerde iki ayrı dosyaya kaydedebilmesi. Diyelim ki CH1’e takılı tek NTG-2 mikrofonunuz var ve kayıt alacağınız ortamda sesin düzeyinden emin olamıyorsunuz. Bu modu seçip Dual Level seçeneğini -6dB gibi bir ayarda tutarsanız bir diğerinden -6dB daha düşük iki ses dosyanız olacaktır. Birinde ses patlaması olursa diğeri daha altta kaldığı için sizi kurtaracaktır. Bu gibi durumlarda bu mod güzel. Dual ST ise aynı işi farklı kanallardan gelen seslere uyguluyor. Yine benzer bir durumda iki mikrofonunuz olduğunu varsayalım ve bunlar CH1 ve CH2’ye takılı olsunlar. Source seçeneğinden CH 1/2’yi seçerek ve Level kısmından da aralarındaki ses düzeyi farkını belirleyerek iki ayrı ses dosyasında bunları kaydedebilirsiniz. Aralarında düzey farkı ayarı yapılmayacaksa bu moda gerek yok. 4 CH modu ise iki ayrı stereo (L + R) ses dosyası yaratarak birincisinde XLR1 ve XLR2’yi kaydediyor ve diğer dosyada da 3-4 kaydediliyor. Eğer tek XLR kanalı ve ortak 3-4 kanalları kullanılmakta ise kullanılmayan XLR kanalını seçeneklerden Mute ile kapatabilirsiniz.

Evet, bu ayar önemli bir ayardı ve biraz kafa karıştırıcı gelmiş olabilir ama hemen şöyle özetleyeyim:

Mono: Tek dosya, tek kanal (sol ya da sağda)

Stereo: Tek dosya, çift kanal (CH1/2 ya da CH3/4)

Dual Mono: Çift dosya, her birinde tek ve aynı mono kanal ama aralarında düzey farkı var.

Dual Stereo: Çift dosya, her birinde farklı iki mono kanal ve aralarında düzey farkı var.

4CH: Çift dosya, ilkinde CH1 ve CH2 sağ ve sola kaydediliyor, diğerinde 3 ve 4 sağa ve sola kaydediliyor.

Bu seçeneklerle beraber verilen MS Mode seçeneği sahne müziği kaydında kullanılan bir moddur ve değişik bir mikrofon konumlandırması gerektirir. Bu modun video çekimi ile bir ilgisi olmadığı için hiçbir şekilde kurcalamak gerekmiyor. Seçtiğiniz kayıt modu Dual yani çift dosya veya 4CH yani çift dosya ve 4 kanal ise bunu gösteren bir LED ışığı panel üzerinde yanmakta.

Diğer önemli menü seçeneği ise (ki bence en önemlisi bu çünkü yukarıdaki sadece bir kez ayarlanıyor ama bu daha sık ziyaret ediliyor) Input Setting. Buna girince CH1, CH2 ve CH3/4’ün kazanç (gain), sınırlayıcı (limiter), düşük frekans süzgeci (low cut filter) ve geciktirme (delay) ayarlarına ulaşılıyor. Bence limiter ve delay ile hiç uğraşmayın ve kurcalamayın. CH1 ve CH1 için limiter ayarı Link’de dursun. CH3/4 için ise OFF konumunda durabilir. Kazanç ayarı ise testte en çok kullandığım ayar oldu ve sonrasında da bu kanal kazanç ayarlarının Quick düğmesinde toplanmış olmasını takdir ettim. Menüye basıp da tıklamalarla gideceğinize, Quick üzerinden sadece çevirme düğme ile de bu ayarları yapabiliyorsunuz. Kazanç ayarı CH1 ve CH2 için Kapalı (Mute), düşük (low), orta (mid), yüksek (high) ve çok yüksek (high plus) şeklinde iken CH3/4 için ortak olarak Kapalı (Mute), düşük (low), yüksek (high) ve çok yüksek (high plus) şeklinde yani CH3/4 için orta düzey ayarı (mid) konmamış.

Düşük frekans süzgeci ise kritik bir ayar ama bunu anlayacak ve takip edecek bir kulak lazım. Normalde ses sinyali üzerine binen değişik gürültüler vardır. Bunlardan en çok bilineni beyaz gürültü (white noise) ki daha çok dip gürültüsü derken kastedilen budur. Ayrıca harici kaynaklardan (şebeke, bilgisayar vb aletler ya da hatta ses kayıt aygıtının kendisi, kabloların maruz kaldığı girişim sinyalleri vb) gelen bazı statik sinyaller de vardır ve bunlar dip gürültüsünün üzerine binerek zemin frekansları işgal ederler. Bu gibi bir sinyalin varlığı durumunda kullanılan düşük frekans süzgeci belirlenen frekansları atarak kayda girmesini engeller. Bunu uzun anlatmamın bir nedeni var çünkü ses testi yaparken buna defalarca maruz kaldım ve bu ayar sayesinde kurtulabildim. Ses konusunda son derece sağlam olan bir ortam seçmeme rağmen frekans konusunda bu durum aynı değilmiş ve normalde 40Hz’de duran bu ayarı en yüksek olan 120Hz’ye veya bazen de 80Hz’ye getirmek durumunda kaldım. Frekans atmak iyi bir şey değil; sesten derinlik atar ama statik kaydından da iyidir. Bunu anlamak için sağlam bir kulaklık ile ses kaydı yapılacak ortamda bu ayarı 40 ila 120 arasında değiştirerek statik mevcudiyetini saptamak gerekli. Bazı ortamlarda OFF bile yeterli iken iç mekanlarda 120 ancak kurtarabilir ve hatta bazen statik sinyal kabul edilemez derecede olabilir. Bunu sınamak için mikrofon takılı ve açık iken kazancı en yüksek (high plus) düzeye getirerek bu ayarı en yüksek ile en alçak arasında gezdirmek ve doğru değeri bulmak gerek. Bu ayar her kanal için ayrı ayrı yapılmalı. Bulunduğunuz ortamda klima, projektör ya da bilgisayar kasası vb varsa bu özelliği test etmeden kayda başlamayın. DR-60’ın bu özelliği son derece başarılı.

Kazanç düzeylerine gelince. Dediğim gibi, en önemli ayarlar aslında bu ve panel üzerindeki düzey ayar düğmeleri. Bu iki ayarın kombinasyonları ile ideal ses kalite ve düzeyini elde etmek gerek ve bu her kayıt ortamı ve mikrofon için farklı olacaktır. Mevcut testte eldeki mikrofonları kullanarak denemeler yaptım ve belli uzaklıklar için ideal kalite ve düzeyleri saptamaya çalıştım.

Bir sonraki menü maddesi ise kayıt ayarları (Rec setting). Burada standart olarak WAV 24 bit ve örnekleme (sample) olarak da 48k’yı seçiyoruz. Müzik kaydı yapılacak ise 44.1k kullanılır ama video/film amaçlı ses kaydında 48k kullanılmalı. Bu ayara göre bir sonraki maddede belirtilen SD kart kapasitesi ve kayıt süresi ölçülüyor. 2GB karta 4 kanal olarak 2 saate yakın kayıt mümkün ama yedek kart bulundurmak gerekli. Diğer ayarları ise kulaklıkla kayıt izleme (monitor) ON, ön kayıt (Pre rec) ON, kayıt geciktirme (Rec delay) OFF tutmak yeterli. Kayıt uyarı ve denkleme tonu (Auto Tone) ise seçeneğe göre kaydın başladığını ya da bittiğini göstermek için dosyaya ve kulaklığa bir ses sinyali göndermekte. Bunun kapalı mı yoksa dosyanın başında mı (head) yoksa hem başında hem sonunda mı (head + tail) olacağına, süresine ve tonuna karar verebilirsiniz. Ben sadece başında (head) ve 1 saniye ile -12dB ayarlarını kullandım ama özellikle yüksek ve çok yüksek ses testlerinde bu ses kulağımı acıtacak derecede yüksek geldi. Normalde bunu biraz kısmak gerekebilir. Bu sesi daha sonra birden fazla ses dosyasını (özellikle de kamera ses dosyası ile ses kayıt aygıtı dosyalarını) eşleştirmek için kullanmak gerekli. Eğer ses sinyali kameraya aygıt üzerinden gidiyorsa bu kusursuz bir referans noktası oluyor. Eğer kaydın herhangi bir noktasında (özellikle ses kaydının durmadığı ama oyunun yeniden başladığı anlarda) bu referans sinyalini tekrar vermek için ise Slate özelliğini kullanmak mümkün. Bu özellik açık durumdaysa paneldeki Slate düğmesine biraz uzun bastığınızda bu sinyali tekrar kayda girebilirsiniz. Sinyal, düğmeye bastığınız sürece gelecektir. Bu özellik gerekli değilse kazayla ses kaydı esnasında bu düğmeye basmamak için Slate özelliğini kapalı (DISABLE) duruma getirin.

Auto Rec, Play Settings, Browse ve Others maddelerini ele almaya gerek görmüyorum.

Panel üzerindeki Quick düğmesine basınca en hızlı erişilmesi gereken seçenekler burada verilmiş olarak gözükmekte. Bu menünün maddeleri o anda aygıtın bulunduğu moda göre değişiyor ama kayıt modunda iken doğrudan kazanç ayarlarına buradan ulaşmak mümkün.

Panelin alt kısmında ise kaydedilen dosyayı dinlemek ve dosyalar arasında gezinmek için düğmeler var ama bunlar anlaşılması zor olmayan şeyler. Kırmızı renkli kayıt (REC) düğmesine tek basışta kırmızı LED yanıp sönmeye başlıyor ve aygıt hazır (standby) moduna geçiyor ve ayarlar normalde bu modda iken dinleyerek yapılmalı. Düğmeye bir kez daha basınca kayıt başlıyor ve kırmızı LED sürekli yanarak kayıt durumunda olduğunu gösteriyor. Normalde düğmeye tekrar basınca kayıt durmuyor ve aygıt sadece bekleme moduna geçiyor. Böylece düğmeye her basışta aynı dosyaya kayda devam etmek mümkün ama ben her zaman her kayıt için ayrı dosya açılması taraftarıyım. Normalde kameranızın her video kaydı için tek bir ses dosyası kaydedilmeli. Biraz deneyimsiz ses asistanları bazen ses kaydını açık bırakıyorlar ve siz kamerada 3-4 ayrı klip çekmişken bunların hepsi ses aygıtında tek dosyada çıkıyor. Ondan sonra bunları bölmek için uğraş dur. Bu nedenle kaydı durdurmak ve ses dosyasını kapatmak için kayıt düğmesine basıp bekleme durumuna geçer geçmez bir de kare şeklindeki durdurma düğmesine basmalı. Zaten disiplinli bir sesçi ekrandaki ses dosyası ile de takipte olacaktır.

Burada kısaca ses kaydı alırken yapılması gereken basit bir uygulamayı hatırlatayım. Set ortamında ses kaydı video kaydından önce başlamalı ve sonra bitmelidir. Yeni ses kaydı yaklaşık 5-10 saniye sürdükten sonra sesçi yüksek sesle dosya adını okumalı ve ardından (varsa) klaket vurulmalı ve kamera kaydı başlamalı ve yönetmenin “durduk/stop” komutunun yaklaşık 5 saniye ardından da ses kaydı durdurularak dosya kapatılmalıdır. Böylece ses dosyaları ile video dosyalarının takibi kolaylaşır.

Sanırım bu yazı yeterince uzadı. Ürünün çeşitli konum ve mikrofonlarla olan testini de bir sonraki yazıda anlatalım.

Sağlıcakla…

 

Reklamlar

Tascam Dr-60 Mk II ürün incelemesi…” için bir yorum

  1. Merhaba Hocam,
    Yine çok güzel ve yararlı bir inceleme hazırlamışsınız. Konu ile ilgili bir kaç şey sormak istiyorum size. İnceleme yaptığınız cihazın modeli Tascam Dr-60 Mk II şu anda piyasa da birde Tascam DR-70D model bulunmakta. İncelediğiniz model 745tl DR-70D modeli ise 1061tl civarında. Birde sanırım daha profesyonel olan Tascam – DR-680 modeli var ve onunda fiyatı 1700tl civarında. (Fiyatları http://www.tvekipman.com üzerinden aldım. ancak ellerinde var mıdır? yada fiyat güncel midir bilmiyorum)
    Sizin zamanınızı gereğinden fazla işgal etmemek ve aldığım cevapları karıştırmamak adına sormak istediklerimi aşağıya bir kaç madde halinde yazacağım. Bunları sorma amacım profesyonel ses kaydı yapabilmek. Kısa film, belgesel, ticari çekimler ve ilerde belki uzun metraj bir film için. Kısaca alacağım cihaz bunları (elbette kaliteli kablo ve mikrofonlarla birlikte ) uzun vade de karşılasın. Bu gün alıp yarın daha büyük bir proje için değiştirmek zorunda kalmayım. Almışken uzun vade de tüm işlemlerimi yapabileceğim bir cihaz alayım.
    1- DR-60 ve DR-70 arasında ki farklar nelerdir. Yada bu farklar aradaki fiyata değer mi sizce?
    2- Uzun metraj bir sinema filminin ses kayıt trafiğini (kaliteli diğer yan ekipmanlarla kablo, mikrofon vs) üstteki iki cihaz karşılayabilir mi?
    3- Karşılayamaz ise daha üst modeli olan DR-680 mi almak gerekir?
    4- Bu marka ve modellerin dışında malumunuz bir de Zoom serisi H4N, H5 ve daha yeni olan model H6 var?
    5- Sizce geleceğe yönelik olarak bunların hangisi almak daha iyi bir yatırım olacaktır?
    6- Örneğin prof. uzun metraj bir film de bu cihazların yanında bir mikser yada tam bilemiyorum başka ek bir cihaz gerekli mi?

    Biraz uzun oldu hocam, kusura bakmayın. Cevaplarınız için şimdiden çok teşekkür ediyorum. İyi çalışmalar.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s